తెలుగు సినిమా పాటల్లో వృత్త్యనుప్రాసాలంకార ప్రయోగం-2

వృత్త్యనుప్రాసాలంకారము
ఒక హల్లు అనేక పర్యాయములు వచ్చునట్లు చెప్పబడినది. వృత్తం అంటే తిరగడం, ప్రాస అంటే మళ్ళీ మళ్ళీ రావడం.

తెలుగు చిత్రాల్లోని పాటల్లో కొన్ని ఉదాహరణలు 
క్రింద పంచుకున్న ప్రతి పాటతో పాటు రచయిత పేరు కూడా ఇవ్వడం జరిగినది. ఒకవేళ రచయిత పేరు ప్రస్తావించని యెడల అది వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారి సాహిత్యం అని గమనించ ప్రార్థన. 

అత్తరు ముద్దుకు నెత్తురు పొంగిన మత్తుల మన్మథ నేరం (స్టువర్ట్ పురం పోలీస్ స్టేషన్)
అక్కడి కిక్కులు ఇక్కడికెక్కిన సిగ్గు దుమారం
అమ్మడి గుమ్మకు చెమ్మలు చిమ్మిన కమ్మని కౌగిలి హారం
ఎక్కడ తాకితే అక్కడ సోకుల టోకుల బేరం
ఎక్కడ పడితే అక్కడ తాడితే పలికే వలపులివే

ముక్కుల పచ్చలు మక్కువ పెంచిన చక్కిలి గింతల గీతం
చుక్కల వేళకు అక్కరకొచ్చిన ఈ సుముహూర్తం
అందని లోతులు అల్లుకుపోయిన అల్లరి కాముడి బాణం
చందన చర్చగ చిందిన చిచ్చుగ తీసెను ప్రాణం
జల్లెడ పడితే జల్లున పొంగే వయసుకు వరదలివే
జిందాబాద్ జిల్ జిల్ ప్రేమ... హోయ్
ప్రేమంటేనే పేచీ రామా...
కరివరద మొరను వినలేవా.. (జాకీ)
శశివదన చెలిమి కనలేవా... 
నా మాటే మన్నించీ.. 
నాతోటే నిన్నుంచీ 
మన రాదా 
మహరాజా 
బిరాన (వేగంగా) చేరుకోరా 
సరాగమాడుకోరా 
వరించి ఏలుకో...
వసంతమాడుకో..
వానొచ్చే వరదొచ్చే..  ఉరకలేక సావొచ్చే (రంగూన్ రౌడి)
మెరకలెక్క సాలొచ్చె.. సరుకుతోట సాటొచ్చే
అటు తిరిగి ఇటు తిరిగి చలి పెరిగి మెలితిరిగి

తెలుగు సినిమా పాటల్లో వృత్త్యనుప్రాసాలంకార ప్రయోగం-1

అలంకారము తెలుగు వ్యాకరణంలో ఒక భాగము. అలంకారములు మూడు రకములు.

1. శబ్దాలంకారములు (అనుప్రాసాదులు), 
2. అర్థాలంకారములు (ఉపమాదులు), 
3. ఉభయాలంకారములు (సంసృష్టి మొ||)

శబ్దాలంకారములు: 

అర్థము విచారింపక శబ్దము వినఁగనే చెవులకింపుగా వినఁబడునది. ఇందులో ననేక భేదములుఁ గలవు.

1) అనుప్రాసాలంకారము

•  వృత్త్యనుప్రాసాలంకారము
•  ఛేకానుప్రాసము
•  లాటానుప్రాసాలంకారము
•  అంత్యానుప్రాసాలంకారము (అంత్యనియమము)
•  పునరుక్తవచాభాసము

వృత్త్యనుప్రాసాలంకారము

ఒక హల్లు అనేక పర్యాయములు వచ్చునట్లు చెప్పబడినది. వృత్తం అంటే తిరగడం, ప్రాస అంటే మళ్ళీ మళ్ళీ రావడం.

ఉదాహరణలు:

అడిగెదనని కడువడి జను (భాగవతం-గజేంద్రమోక్షం)
అడిగిన తను మగుడనుడువడని నడయుడుగున్
వెడ వెడ జడముడి తడబడ 
అడుగిడు నడుగిడదు జడిమ అడుగిడు నెడలన్ 
    
భాగవతం లోనిదే వీరభద్రవిజయం సందర్భంలోని మరో పద్యం (సీసం) 

అభ్రం లీహాదభ్ర విభ్రమ భ్రభ్రమ 
కృన్నీల దీర్ఘ శరీర మమర 
ప్రజ్వల జ్వలన దీప్త జ్వాలికాజాల 
జాజ్వాల మానకేశములు మెరయ 
షండ దిగ్వేదండ శుండాభ దోర్దండ 
సాహస్రా ధృత హేతి సంఘమొప్ప 
వీక్షణ త్రయలోక వీక్షణ ద్యతిలోక 
వీక్షణ తతి దుర్మిరీక్షముగను 
క్రకచ కఠిన కరాళ దంష్ట్రలు వెలుంగ 
ఘన కపాలాస్థి వనమూలికలునుదనర
అఖిలలోక భయంకరుడగుచు వీర 
భద్రుడుదయించె మారట రుద్రుడగుచు 

•  మకరంద బిందు స్యందన సుందరము (బిందు పూర్వక ద కారం)
•  ఆనంద కందళ సందోహము (బిందు పూర్వక ద కారం)
•  సమద విపక్ష శిక్షణ విచక్షణ (క్ష కారము)
•  సువిలాస సంపద సరణి (స కారము)
•  బాలా! ఏల బేల వయ్యెదవు? (ల కారము)

తెలుగు చిత్రాల్లోని పాటల్లో కొన్ని ఉదాహరణలు 
క్రింద పంచుకున్న ప్రతి పాటతో పాటు రచయిత పేరు కూడా ఇవ్వడం జరిగినది. ఒకవేళ రచయిత పేరు ప్రస్తావించని యెడల అది వేటూరి సుందరరామమూర్తి గారి సాహిత్యం అని గమనించ ప్రార్థన. 

ఇందువదన కుందరదన (ఛాలెంజ్, బిందు పూర్వక ద కారం ఎక్కువసార్లు వస్తుంది)
మందగమన మధురవచన
గగన జఘన సొగసు లలనవే
తొలివలపే తెలిపే చిలిపి సిగ్గేలనే
చెలి చిగురు తొడిగే వగలా మొగ్గేలనే
ఐ లవ్ యూ ఓ హారికా నీ ప్రేమకే జోహారికా

నల్లని కాటుక పెట్టి గాజులు పెట్టి గజ్జా కట్టి (ట్టి, జగదేకవీరుడు-అతిలోక సుందరి)
గుట్టుగా సెంటే కొట్టి వడ్డాణాలే ఒంటికి పెట్టి 
తెల్లని చీర కట్టి మల్లెలు చుట్టి కొప్పున పెట్టీ 
పచ్చని పాదాలకి ఎర్రని బొట్టు పారాణెట్టి 
చీకటింట దీపమెట్టి చీకుచింత పక్కానెట్టి 
నిన్ను నాలో దాచిపెట్టి నన్ను నీకు దోచిపెట్టి 

పెట్టూపోతా వద్దే చిట్టెంకి చెయి పట్టిన్నాడే కూసే వల్లంకి 
పెట్టేది మూడే ముళ్ళమ్మి నువ్వు పుట్టింది నాకోసమమ్మి 
ఇక నీ సొగసు నా వయసు పేనుకొనే ప్రేమలలో 

యమహో నీ యమ యమ అందం 
చెలరేగింది ఎగాదిగా తాపం 

పట్టె మంచమేసిపెట్టి పాలు పెట్టి పండు పెట్టి 
పక్క మీద పూలు కొట్టి పక్కా పక్కాలొళ్ళు పెట్టి 
ఆకులో వక్క పెట్టి సున్నాలెట్టి చిలకా చుట్టి 
ముద్దుగా నోట్లో పెట్టి పరువాలన్ని పండాపెట్టి 
చీర గుట్టు సారే పెట్టి సిగ్గులన్ని ఆరాబెట్టి 
కళ్ళలోన వత్తులెట్టి కౌగిలింత మాటు పెట్టి 

ఒట్టే పెట్టి వచ్చేసాక మామా నిను ఒళ్ళో పెట్టి లాలించేదే ప్రేమా 
చుట్టెయ్యి సందె సీకట్లోనా నను కట్టెయ్యి కౌగిలింతల్లోనా 
ఇక ఆ గొడవ ఈ చొరవ ఆగవులే అలజడిలో

తెలుసులే తెలుసులే

తెలుసులే తెలుసులే 


చిత్రం: జేగంటలు (1981)
సంగీతం: కె.వి. మహదేవన్
గీతరచయిత: వేటూరి
నేపధ్య గానం: బాలు, సుశీల

పల్లవి:

తెలుసులే తెలుసులే  
నీకు తెలుసోలేదో గానీ నాకు తెలుసులే 
ఎవరేమన్నా ఏమనుకున్నా 
ప్రేమే గెలవక తప్పదని 
తెలుసులే

తెలుసులే తెలుసులే  
నీకు తెలుసోలేదో గానీ నాకు తెలుసులే 
కౌగిట కలిసిన ప్రేమలకు 
చీకటి తొలగక తప్పదనీ 
తెలుసులే
తెలుసులే తెలుసులే

​మాతృభాష


ఇప్పుడు ప్రజలంతా పుస్తకాలను వాడుకభాషలో చదువుతున్నా, విద్యార్థులు మాట్లాడే భాషలోనే పరీక్షలు వ్రాస్తున్నా...అదంతా "వాడుక భాషోద్యమ పితామహుడు"గా ప్రసిద్ధికెక్కిన గిడుగు వేంకట రామ్మూర్తి పంతులు గారి (ఆగష్టు 29, 1863 - జనవరి 22, 1940) చలవే. గ్రాంథికభాషలో ఉన్నతెలుగు వచనాన్ని వాడుకభాషలోకి తీసుకువచ్చి, నిత్య వ్యవహారిక భాషలో ఉన్న సౌందర్యాన్నీ, సుళువునూ తెలియజెప్పిన మహనీయుడు గిడుగు. ఆంధ్రదేశంలో వ్యావహారిక భాషోద్యమానికి మూలపురుషుడు. బహుభాషాశాస్త్రవేత్త, చరిత్రకారుడు, సంఘసంస్కర్త,హేతువాది. శిష్టజన వ్యవహారికభాషను గ్రంథ రచనకు స్వీకరింపజేయడానికి చిత్తశుద్ధితో కృషిచేసిన అచ్చతెనుగు చిచ్చర పిడుగు...గిడుగు. ఆయన  గారి ఉద్యమం వల్లనే... ఏ కొద్దిమందికో పరిమితమైన చదువు, వ్యావహారికభాషలో సాగి, ఎక్కువ మందిని ఆకర్షించి మరింతగా అందుబాటులోకి వచ్చింది. అప్పటిదాకా పుస్తకాల్లో ఉన్న ఎక్కువమందికి అర్థం కాని భాష వ్యర్ధమనీ, కనీసం పిల్లలు చదివే పాఠ్యపుస్తకాలయినా వాడుకభాషలో ఉండాలని రామ్మూర్తిగారు ఉద్యమించారు. ఆయన మరణించేవరకూ వాడుకభాష అమలు కోసమే పోరాడారు. తెలుగు వ్యావహారిక భాషాభ్యున్నతికి గిడుగు రామ్మూర్తి పంతులు గారి సేవలను గుర్తిస్తూ ఆయన జయంతిని పురస్కరించుకుని 'తెలుగుభాషా దినోత్సవము'గా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వము పరిగణిస్తుంది.

నీ కాటుక కన్నుల తళుకే



నీ కాటుక కన్నుల తళుకే
చిత్రం: నా పిలుపే ప్రభంజనం (1986)
సంగీతం: రాజ్-కోటి
గానం: రాజ్ సీతారామ్, సుశీల

పల్లవి:

నీ కాటుక కన్నుల తళుకే
నను రారమ్మనే
నీ బిగి కౌగిలిలో కులుకే
నను లే లెమ్మనే

గడసరి మగసిరి వాడివనే  
నిను కోరేనులే
నా సరి సొగసరి వాడివనే
నిను చేరేనులే...

ఈ బ్రతుకే ఒక ఆట


ఈ బ్రతుకే ఒక ఆట 
చిత్రం: ఇద్దరూ అసాధ్యులే (1979)
సంగీతం: సత్యం
గీతరచయిత: ఆచార్య ఆత్రేయ
నేపధ్య గానం: బాలు

పల్లవి:

తల్లొక చోటా 
పిల్లొక చోటా  
కొమ్మలేదట 
గూడూ లేదట 
ఏ వేటగాడో 
విడదీసినాడటా... 
 
ఈ బ్రతుకే ఒక ఆట 
ఇది దేవుడు ఆడే పిల్లాట 
మనుషులు, మాకులు 
పశువులు, పక్షులు 
అన్నీ బొమ్మలటా...
అన్నీ బొమ్మలటా...

సో బ్యూటీ...ఊటీ...ఊటీ...ఊటీ


సో బ్యూటీ...ఊటీ...ఊటీ...ఊటీ 
శుభవార్త (1998)
గానం: చిత్ర, బాలు 
సంగీతం: కోటి 
రచన: భువనచంద్ర  

పల్లవి: 

కుల్కు బేబీ 
మస్తు రూబీ 
గుల్ గులాబీ 
ఎంటర్‌టైనింగ్ 
నా హాబీ...

ఆకశాన మెరిసే 
మేలిమబ్బు వయ్యారాలతోటి 
నేలతల్లి ఒడిలో 
గుప్పుమన్న పరిమళాల పోటీ 
సో బ్యూటీ...ఊటీ...ఊటీ...ఊటీ

కుల్కు బేబీ 
మస్తు రూబీ 
గుల్ గులాబీ 
ఎంటర్‌టైనింగ్ 
నా హాబీ...

ముందెళ్ళే దానా



ముందెళ్ళే దానా
ఏడడుగుల బంధం (1985)
సంగీతం: శంకర్-గణేష్
గానం: బాలు
రచన: మైలవరపు గోపి

పల్లవి:

ఏయ్... ముందెళ్ళే దానా
నీ ఎనకాలే రానా
నా ముందెళ్ళే దానా
నీ ఎనకాలే రానా
చిన్నదాన ఉన్నాదాన
చెంప స్వరాలున్నా దానా
ఉన్నది జాగరతే
పిల్లదానా 
నిన్నున్నట్లే దోచాలని నేనున్నా 
నువ్వెంత గడుసైనా 
నీ కల్లోకి రానా 
కాటుకెట్టలేనా 
నిను కాటెయ్యలేనా
ముందెళ్ళే దానా నీ ఎనకాలే రానా

ఇది మౌనగీతం...



ఇది మౌనగీతం...
పాలు-నీళ్ళు (1981)
సంగీతం: చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం
గానం: ఆశా భోస్లే 
రచన: దాసరి  

పల్లవి:

ఇది మౌనగీతం...
ఒక మూగ రాగం...
పాడింది పెల్లుబికి కళ్యాణి రాగం 
పాడింది పెల్లుబికి కళ్యాణి రాగం 
ఇది మౌనగీతం...
ఒక మూగ రాగం...

ప్రేమా ప్రేమా చెప్పమ్మా



ప్రేమా ప్రేమా చెప్పమ్మా 
రుక్మిణి (1997)
సంగీతం: విద్యాసాగర్
రచన: సిరివెన్నెల
గానం: విద్యాసాగర్, చిత్ర, బాలు 

పల్లవి:

ప్రేమా ప్రేమా చెప్పమ్మా 
చితిమంటేనా నీ చిరునామా 
పసి హృదయాలను పావులు చేసే 
మాయాజూదం చాలమ్మా 
జతకలుపుట పాపమా 
చరితలకిది లోపమా 
మమతకు ఈ గాయమే న్యాయమా...?

ప్రేమా ప్రేమా చెప్పమ్మా 
చితిమంటేనా నీ చిరునామా 
పసి హృదయాలను పావులు చేసే 
మాయాజూదం చాలమ్మా